Το Μοναστήρι της Παναγίας της Αμπελακιώτισσας (ή μονή Κοζίτσης) βρίσκεται πάνω από το ομώνυμο χωριό, περίπου 17 χλμ. από την Άνω Χώρα. Περιτριγυρίζεται από πανύψηλα βουνά. Νοτιοανατολικά βρίσκεται η ελατόφυτη πλαγιά της κορυφογραμμής Αηλιάς, σε υψομετρο 850 μ., το συγκρότημα του Αρδίνι σε υψομετρο 1.734 μ. και απέναντι το Όρους Τσεκούρα που είναι ορατό και από την Άνω Χώρα.

Η μονή ιδρύθηκε το 1456 όπως δηλώνει η επιγραφή, που είναι πάνω στην πόρτας της μονής, επί ηγουμένου Θεοφίλου. Σε αυτή βρίσκεται η εικόνα της Θεοτόκου, έργο του ευαγγελιστή Λουκά η οποία παλαιότερα βρισκότανε στο χωριό Αμπελάκια στη Θεσσαλία. Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, οι Τούρκοι λεηλάτησαν το χωριό και ρίξανε την εικόνα στον ποταμό Πηνειό. Σύμφωνα με το θρύλο, η εικόνα επέστρεψε στην θέση της την επόμενη μέρα. Οι Τούρκοι ξαναρίξανε την εικόνα για δεύτερη φορά στο ποταμό. Όταν την επόμενη μέρα η εικόνα εμφανίστηκε πάλι στη θέση της, οι τούρκοι αποφάσισαν να την ξαναρίξουν στο ποτάμι και να κάψουν την εκκλησία για να μη βρει θέση να γυρίσει πίσω την επόμενη μέρα. Τα ίχνη της εικόνας χάθηκαν για πολλά χρόνια, μέχρι που ένας βοσκός στο τότε χωριό της Κουζίτσας, έβλεπε για τρία συνεχόμενα βράδια ένα φως να αναβοσβήνει στη βουνοπλαγιά. Την τρίτη μέρα, στις 15 Αυγούστου του 1455, αποφάσισε να βρει την πηγή του φωτός, και ανακάλυψε μέσα στα κλαδιά μιας γέρικης βελανιδιάς την εικόνα της Παναγίας. Γύρω από τη γέρικη βελανιδιά που σώζεται ακόμα, χτίστηκε το μοναστήρι. Ο πρώτος ναός χρίστηκε το 1456, ενώ από το 1475 στην μονή βρίσκεται λάρνακα με το δεξί χέρι του Αγίου πολυκάρπου, πρώτου επίσκοπου Σμύρνης.

Κοντά στο Μοναστήρι που απέκτησε και μεγάλη περιουσία αναπτύχθηκε και το χωριό που μετονομάστηκε σε Αμπελακιώτισσα. Είχε εργαστήρια Ξυλογλυπτικής και Ασημουργίας που λειτουργούσαν μέχρι και το 1920. Κατά τα χρόνια της επανάστασης το Μοναστήρι υπήρξε κρησφύγετο οπλαρχηγών, και καταφύγιο για τα γυναικόπαιδα μετά την πτώση του Μεσολογγίου.

Σήμερα το Μοναστήρι φροντίζει ο υπέργηρος πατήρ Ραφαήλ και ο πατήρ Πολύκαρπος. Έχουν αρχίσει επισκευές στα κτίσματα ώστε να δώσουν ξανά ζωή στη μονή που πριν από λίγα χρόνια είχε ερημωθεί και απειληθεί με κατάρρευση.

Κατά την επίσκεψη στο μοναστήρι αξίζει να θαυμάσουμε το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι, με τις απλές διακοσμητικές παραστάσεις όπου κυριαρχεί η κληματαριά με τα σταφύλια και χρονολογείται από την ανακαίνιση του ναού το 1847 καθώς και τις χρωματιστές παραστάσεις στις πλευρές του ναού. Όλοι οι τοίχοι εξωτερικά είναι διακοσμημένοι με ανάγλυφα στολίδια στις πέτρες, όπως ανθρώπινα κεφάλια, δένδρα, λιοντάρια και άλλα ζώα. Το εσωτερικό του ναού είναι λιτό χωρίς τοιχογραφίες. Υπάρχει και ένα σπάνιο έργο τέχνης, ο Επιτάφιος, που κεντήθηκε το 1735 από τη φημισμένη κεντήστρα της Κωνσταντινούπολης, τη Μαριόρα. Στο μοναστήρι επίσης σώζεται βιβλιοθήκη με ιστορικής αξίας συγγράμματα.